زبان شعر قدیم / دکتر اسماعیل امینی



بسيار گفته‌اند و شنيده‌ايم كه زبان شعر گذشتگان، زبان مردم نيست. نوعي فخامت و اظهار فضل در آن است كه شعر را از دسترس فهم مردم دور مي‌سازد. گويي شاعران براي مفاخره و ابراز قدرت و دانش و از ميدان به در بردن رقيبان، زبان شعر را چندان پيچيده و دشوار ساخته بودند كه غير از خودشان و همتايان‌­شان كسي ايشان را درنمي‌يافت. مردم با زباني سخن مي‌گفتند و شاعران با زباني ديگر مي‌سرودند. بسيار گفته‌اند و شنيده‌ايم كه شعر امروز به­‌ويژه در دوران رواج رسانه‌هاي فراگير و تأثير زبان مطبوعاتي و رسانه‌اي، مي‌خواهد به زبان گفتار نزديك شود و به عبارتي به زبان مردم سخن بگويد. به تعبير نزار قباني، شاعر نام‌آور عرب، زبان «ملكي شخصي» بود و اهل لغت «جمعيت برخوردار» از آن بودند... در برابر اين زبان متكبّري كه به هيچ كس اجازه نمي‌داد بي‌رودربايستي با او سخن بگويد، زبان عاميانه در طرفي ديگر قرار داشت... ميان اين دو زبان، پل‌ها به كلّي خراب شده بود. نه آن يكي از كبرياي خود دست مي‌كشيد و نه اين ديگري جرأت داشت درِ خانه‌­ی‌ اوّلي را بزند و به گفت‌وگو با او بپردازد. از اين رو ما به طور عجيبي احساس غربت زباني مي‌كرديم؛ ميان زباني كه در خانه و خيابان و قهوه‌خانه به آن سخن مي‌گفتيم و زباني كه تكليف‌هاي مدرسه‌مان را با آن مي‌نوشتيم و سخنراني‌هاي استادان­مان را مي‌شنيديم و با آن امتحان مي‌داديم. (داستان من و شعر، ص 111)

بنابراين، شاعر امروز مي‌خواهد كلمات و جملاتش را از زبان مردم برگزيند و به زباني كه آشناي ذهن ايشان است شعر بسرايد؛ همان چيزي كه شاعران گذشته گويا اعتنايي به آن نداشته‌اند، يعني زبان فردوسي و عطار و مولانا و سنايي و سعدي و باباطاهر و حافظ، براي مردم روزگارشان غريب و نامفهوم بوده است. و حالا شاعر امروز به فراست خويش و البتّه با مطالعه‌ی تحوّلات ادبي و نظريه‌هاي زباني ترجمه شده، دريافته است كه اگر به زبان مردم شعر بگويد، تاريخ شعر فارسي را ورق زده و شعر را از برج عاج فخامت و اشرافيت رها كرده و به ميان مردم آورده است. بي‌ آن كه قصد قياس داشته باشم، اين پرسش را مطرح مي‌كنم كه از اين شعري كه به زبان مردم است، چه ميزان به حافظه و زبان مردم راه يافته و از آن شعر دورافتاده از مردم و مقيم برج عاج چند بيت زمزمه­‌ی روز و شب مردم است؟




در تلگرام به اشتراک بگذارید
ارسال کننده مقاله : غلامرضا طریقی
دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.