شعر زن؛ قدیمِ تازه و بی‌مرزِ بسته / فریبا یوسفی



زن در شعر امروز تجلی‌ها و نقش‌های بسیاری یافته است؛ همچنان که در جامعه. مرور تاریخ شعر، سیر هویت افسانه‌ای زن به سوی شخصیت واقعی را ترسیم می‌کند؛ حرکت از تصاویر انتزاعی به سوی صورتی واقعی، از تخیل‌پردازی‌های کم‌اثر به واقعیت‌گرایی‌های موثر. صرف نظر از عوامل ایجاد این تغییرات، سیر سالم و طبیعی شعر، امروز به این مرحله از گذار رسیده که شعر زنان هویتی قابل تشخیص یافته است. این دسته از شعر، با ویژگی‌های کاملا متمایز، قابل بررسی‌های دقیق علمی است و می‌توان دربارۀ هریک از عناصر آن، به تفکیک، مقالات علمی یا دانش‌نامه‌های معتبر دانشگاهی نوشت. اگرچه تاریخ شعر از حضور زنان یکسره خالی نبوده است و نمونه‌های قابل اعتنایی می‌توان برشمرد که شعرهایی با مشخصه‌های دقیق‌تر زنانه سروده‌اند، اما نمی‌توان از این واقعیت ناخوشایند نیز چشم‌پوشی کرد که این تعداد، در بستر تاریخی شعر، بسیار اندک‌اند. اقبال ایجاد این تحول ـ حرکت به سوی سرایش طبیعی شعر زنان ـ نصیب فروغ فرخ‌زاد شد. آمادگی، ذوق و هوشیاری او در پذیرش تحول و حرکت سریع و بی‌وقفه‌اش با آهنگ تغییر شعر ایران متناسب با تغییرات جهانی شعر، و جمع‌آمدن عوامل بسیار دیگر، او را به نوشتن صادقانه ـ نه صرفا زنانه ـ سوق داد. آن‌گاه بستر فراهم آمده، هم‌زمان با تحولات اجتماعی بسیار، زنان بسیاری را به دایرۀ سرایش شعر وارد کرد تا نقش‌های گوناگونی در شعر بپذیرند و نقص‌های گذشته را جبران کنند. طبیعی است که هر تولدی، خواه و ناخواه همراه با خود، ناخواسته‌هایی نیز دارد. کثیفی‌ها و ناخالصی‌هایی که به مرور پاک می‌شوند و آنچه به رشد و بالندگی می‌رسد، پاکیزگی‌هاست که روی در کمال دارد. افراط‌ها در قدم‌های ابتدایی هر حرکتی، اجتناب‌ناپذیر است چنان که در نیم قرن اخیر این فراز و فرودها و افت و خیزها را دیدیم و گذراندیم. هرچند امروز هنوز به نقطۀ کمال نرسیده‌ایم و قرار نیست این نقطه، به حقیقت نقطه‌ای رسیدنی باشد، که در این صورت نقصان آغاز خواهد شد، دست کم می‌توانیم ادعا کنیم که به وضعیت قابل اعتنا و درخور توجه و بررسی دست یافته‌ایم. حیف است اگر یکسره این شرایط را مطلوب بپنداریم، که چنین نیست و واقعیت این است که هنوز اندیشه در شعر در رتبه‌ای پایین‌تر از عاطفه قرار دارد و نوآوری‌ها و خلاقیت‌های لازم در شعر رنگ قابل اشاره‌ای ندارند و به ندرت می‌توان برجستگی‌ها و پیشروی‌های خلاقانه را در شعر امروز برشمرد، با این حال، دل خوش کرده‌ایم به قدم‌هایی که کوتاه و مستمر به سوی تحولات سالم و مفید برمی‌داریم. 
«یک ماه، یک کتاب» با این رویکرد، به مرور کارنامۀ شعر زنان امروز پرداخته است. این جلسات، که تاکنون بیست‌وسه نوبت پیوسته هر ماه کتابی از شعر زنان را بررسی کرده است، با توجه به اقبال کم‌تر جامعه به نقد شعر، روی در برجسته‌سازی این فعالیت موثر دارد. هدف اصلی این جلسات توجه به کتاب‌های شعر زنان است، از آن روی که این دسته از شاعران، بخش قابل اعتنایی از شعر امروزند و عموما خواسته یا ناخواسته، در نگاه‌های دقیق و جدی، فعالیت‌های ادبی‌شان کم‌تر دیده شده است. در انتخاب‌های شاعران برای نقد کتاب‌های شعرشان، توجه اصلی بر مولفه‌های گوناگونی از جمله؛ فعالیت‌های مستمر و موثر در شعر، جدی بودن شاعر و فراغت او از توجه به امور حاشیه‌ای و نامربوط به شعر، بالندگی طبیعی بدون برخورداری از جلوه‌های غیرشعری برای کسب رتبه‌های شعری، نقدپذیری و احترام به منتقد و ... بوده است. در صورت توجه بیشتر و علمی‌تر به نقد شعر و اعتباربخشی به فعالیت‌های ادبی زنان شاعر، می‌توان به درخشیدن استعدادهای نو در آینده امیدوار بود.
 

_عنوان، برگرفته از این بیت حسین منزوی است: به عشق معنی پیچیده داده‌ای و به زن / قدیم تازه و بی‌مرز بسته تا که تویی




در تلگرام به اشتراک بگذارید
ارسال کننده مقاله : فریبا یوسفی
دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.