تجربه‌های جدید در قالب




عنوان مجموعه اشعار : شعر
شاعر : محمدرضا رضایی


عنوان شعر اول : فاصله

#حضرت_رقیه سلام الله

گفتند بین ما گله انداخت فاصله
وقتی مرا ز حوصله انداخت فاصله

یک نیزه با تو فاصله‌ ام بیشتر نبود
بین من و تو آبله انداخت فاصله

از آیه آیه ی لبِ تو روی رحلِ نی
تا گوش هام هلهله انداخت فاصله

با کوله بار آبله پیشت می آمدم
افسوس دست سلسله انداخت فاصله

بین منو تو و علیِ‌اصغر و عمو
آخر کمان حرمله انداخت فاصله

یک نیزه بود فاصله ی ما ولی تنور
حتی میان فاصله انداخت فاصله


عنوان شعر دوم : غزال شش ماهه
صدای حنجر توست
که خون پاک تو چون ربنای حنجر توست
به خود نمیگنجی
جلوتر از خود تو جای پای حنجر توست
سه شعبه نه ، بوسه
خودش حریف بزرگی برای حنجر توست
چه روضه ای شده تیر
که ابتداش همان انتهای حنجر توست
رسیده ای به خدا
که خون حلق تو دست دعای حنجر توست


یکی نظر را دوخت
به جان خیمه سپس تیر شعله ور را دوخت
بلند شد آه و
یکی نشست و به بال علی سه پر را دوخت
به دست های حسین
سه مرتبه سند غربت پدر را دوخت
برای حلق علی
دل رباب سپر بود و او سپر را دوخت
به صفحه ی تاریخ
کمان حرمله این سن مختصر را دوخت
رسید نیزه و بعد
به اوج رفت به روی قمر،قمر را دوخت
ز ترس افتادن
نگاه مادر او روی نیزه سر را دوخت



عنوان شعر سوم : مردکودک

تقدیم به #حضرت_علی_اصغر علیه السلام

ای رهبرِ قیامِ همه مردکودکان
تا انتهای باورِ خود پا گذاشتی
مردانه قد کشیدی و مثل علی شدی
تا روی نام اصغرِ خود پا گذاشتی

تا دست و پا زدی همه بی دست و پا شدند
افتادی از بلندی گهواره بر زمین
گل کردی آن چنان به روی دست دلبرت
گویا به شهرِ قمصر خود پا گذاشتی

هر قطره خون تو قدمی بود سوی حق
در عرش مانده است اگر رد پای تو
خونت چگونه شد ز سرت سربلند تر
ای سر بریده بر سر خود پا گذاشتی؟

روزی در اوج دست عمویت رطب شدی
یا در مدارِ زلف پدر ماهِ شب شدی
آنجا که رفته است سرِ نیزه ها سرت
حتما به روی پیکر خود پا گذاشتی

صاحب عزای توست خدا که به جای ابر
چشمِ زمین به حالِ خدا خون گریسته
داغِ تو داشت قاری و لطمه زن، اینچنین
بر نیزه، روی منبر خود پا گذاشتی....

#محمدرضا_رضائی
نقد این شعر از : آرش شفاعی
وقتی شاعر خودش را در دایرۀ مشخصی از مفاهیم تعریف کرده باشد، عملاً پذیرفته است که محدودیت هایی ورای محدودیت های طبیعی قالب و فرم شعر برای خود تعریف کند. وقتی شاعری سروده هایش را تنها در چهارچوب شعر آیینی می نویسد، این انتظار را برای مخاطب خود برآورده نمی کند که می تواند فضاها و ژانرهای مختلف شعری را در مجموعه سروده هایش بخواند پس طبیعی است که درصدی از مخاطبان خود را از دست خواهد داد. به عبارت دیگر مخاطبانی که به دنبال شعر عاشقانه، شعر اجتماعی و دیگر ژانرهای شعری هستند، از دایرۀ مخاطبان شاعر خارج خواهند شد. البته این تنها بخشی از ماجراست. بخش عمده تر و قابل تأمل تر این است که ما با محدودیت مضمون و فضا نیز در شعر رو به رو خواهیم بود. این محدودیت ها که یکی پس از دیگری در شعر روی می دهد، شعر را با ریزش های پی در پی مواجه خواهد کرد. شاعر این سه شعر برای رفع مشکل و ایجاد تنوع در شعرش، سعی کرده است در قالب دست ببرد. این انتخاب می توانست انتخابی هوشمندانه و خوب باشد. چرا که ایجاد تنوع در قالب هم دست شاعر را در مضمون سازی بازتر می کند و هم به مخاطب اجازه می دهد فضای تنفس تازه ای در شعر داشته باشد. منتها به نظر می رسد این انتخاب در شعرهای شاعر به سرانجام خوبی منجر نشده است. برای مثال شاعر در شعر اول برای اینکه فضای جدیدی در شعر ایجاد کند و مضمون سازی های تازه ای را نیز ارائه دهد از ردیف بلندی استفاده کرده است. این ردیف یعنی «انداخت فاصله» اما به نتیجۀ مطلوب منجر نشده است. چرا؟ چون از یک سو این قافیه در برخی بیت ها باعث ابهام معنایی شده است. مثلاً بیت مطلع که باید مهمترین و جذاب ترین بیت شعر باشد از نظر معنایی دچار ابهام است یا اینکه حداقل این است که خیلی بیت زیبایی در حد برخی بیت های دیگر شعر نیست:
گفتند بین ما گله انداخت فاصله
وقتی مرا ز حوصله انداخت فاصله
یا مثلاً این مصرع که از نظر معنایی دچار پیچیدگی است:
تا گوش هام هلهله انداخت فاصله
که مشخص نیست هلهله انداختن به چه معناست. بازی کردن با قالب در شعر «غزال شش ماهه» نیز چندان خوب از کار درنیامده است. شاعر سعی کرده است قالب های نیمایی و غزل را تلفیق کند اما اتفاقی افتاده است که شعر دچار ضعف در موسیقی شود یعنی در مصرع هایی که وزن کوتاه تر انتخاب شده است، ما احساس می کنیم نوعی خلأ در موسیقی به وجود آمده است و این مسأله شعر را از هارمونی موسیقایی انداخته است. شاید اگر شاعر همان قالب نیمایی را برای این شعر انتخاب می کرد، این تضاد میان موسیقی مصرع ها اینقدر به چشم نمی آمد.

منتقد : آرش شفاعی

شاعر، منتقد و روزنامه نگار. متولد 1354 در مشهد، دانشجوی دکترای علوم ارتباطات اجتماعی و دبیر سرویس فرهنگ و هنر روزنامه قدس.



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.