انعکاس یا بازنمایی ؟




عنوان مجموعه اشعار : ....
شاعر : فاطمه محمدیان


عنوان شعر اول : عبور
روی
پای خود
ایستاده ام!
روی تن ماسه های نارنجی داغ!
روی تن کویری که
هیچ بذری را بارور نخواهد کرد.
با دستان سردی
از گرمی پوچ
و بوسه ای
آبی
جاری
از لبانی خشکیده
که نام تو را
روی زمین می اندازد.
دختری مچاله شده
در هجوم سرد خاطره هات
که هیچ آفتابی
ذرات تنش را گرم نخواهد کرد
و چشمانی که
هیچ نوری را نخواهد بلعید.
ذره ذره
به خاک اضافه خواهم شد
و باد
از مرزها
عبور خواهد کرد.


عنوان شعر دوم : اعجاز
گریه کن
روی شانه ی صبح
پریشانی شب های بلند را.
تو آبستن خفقان های بیداری
آبستن دردی که هیچ وقت،زاده نخواهد شد!

دختر شرم
در بستر حوادث نرم
_که روح ات را می سایند_
دختر سر به زیر با گونه های گل انداخته.

دختر آرزوهای تمام
در حرف های ناتمام
آواز به گلو دوخته
در پس صورت ای اسید سوخته
دختر حسرت های دور در آینه های نزدیک!

تو کدام فریاد به بیدادها
کدام تابو شکن سنت های دیر
ـ که لطافتت را به تاراج برده اند و نامت را ـ

" و ما یسطرون "
قسم به قلم و آنچه می نویسد
قسم به چشمان تو
آن عجایب سطر به سطر اعجاز آفرین.


عنوان شعر سوم : خواب
خواب دیدم
تو را در خواب ، دیدم
خسته بودی ، چشم بسته
آوازی زیر لب هات
و حرف هات که از دهان پرنده ها بیرون می آمد
درخت ها سبز می شدند
و هوا آبی بود.

خواب دیدم
تو را در خواب ، دیدم
خسته بودی ،لب بسته
زندانی پیدا بود از دور
با پرچین هایی ترسیده
با پیچکهایی بی نور، پیچیده.
تو در سیاهی زندان
آوازی زیر لب هات
و حرف هات سایش سکوت روی سایه ی سرد سلول
پیچک ها زرد می شدند
و هوا ابری بود.

تو تبعید
به دیوار هایی پلید
که رنگ خانه ات را داشت
پیچیده در غل و زنجیری پیر
خسته بودی ، دست بسته، لب فرو بسته.
نقد این شعر از : حمیدرضا شکارسری
هنر انعکاس جهان نیست بلکه بازنمایی جهان است . بازنمایی در هر صورت خواه ناخواه در جهان دست می برد و تغییرش می دهد و سپس در قالبی هنری اجرا می کند . حتی مستندترین متن های هنری ، چه فیلم و نقاشی ، چه مجسمه و چه ادبیات کاملا مستند نیستند و درجه یا درجاتی از فاصله گیری از واقعیت را با خود دارند .
به این ترتیب هنری چون شعر در پی نشان دادن است نه گفتن ! شعر می داند که اگر فقط به گفتن بسنده کند به نثر تبدیل شده است .
نشان دادن در هر هنری از جمله شعر ، متن را عینی می نماید . در عینی ترین حالت ، مفاهیم مجرد تا حد ممکن از متن حذف می شوند . گفتنی ست که در هیچ صورتی ، ذهنیت به طور کامل از متن قابل حذف نیست که در آن صورت متن به گزارشی ساده از جهان تبدیل خواهد شد .
شعر « عبور » در پی نمایاندن « دختری » است نومید و مایوس از عشق و رو به مرگی محتوم . این ها همه مفاهیمی مجردند پس « فاطمه محمدیان » آن ها را به تصویر می کشد .
با دستان سردی
از گرمی پوچ
و بوسه ای
آبی
جاری
از لبانی خشکیده
که نام تو را
روی زمین می اندازد.
دختری مچاله شده
در هجوم سرد خاطره هات
که هیچ آفتابی
ذرات تنش را گرم نخواهد کرد
تصاویری که گاه نسبتا تازه اند و گاه کلیشه ای شده . شاعر باید به تازگی تصاویر و تعابیر و مضامین شعرش بیاندیشد و در آن جدی و سخت گیر باشد . البته « محمدیان » تنها یک سال است که شعر می نویسد و کارش با همین سطح از تصویرسازی هم قابل قبول است .
شعر دوم اما به نام « اعجاز » درجه ی کمتری از نشانه سازی و تصویر پردازی و درجه ی بیشتری از ذهنی گرایی نسبت به شعر اول دارد . آبستن خفقان های بیداری ، بستر حوادث نرم ، حسرت های دور ، تابوشکن سنت های دیر و ... همگی ترکیب هایی ذهنی اند و در رساندن بی واسطه ی معنا ، همچون نثر عمل می کنند . پس شعر دوم تا حد زیادی به نثر ادبی نزدیک می شود .
شعر « خواب » در ترکیب سازی و نشانه سازی و ترسیم عینیات نسبت به دو شعر دیگر موفق تر است . متن ، فرم شاعرانه ای دارد . با این حال شعر فاقد ژانر است چون معلوم نیست شاعر خطاب به که سخن می گوید ؟
در این شعر توجه شاعر به موسیقی کلمات هم قابل توجه است و با همصدایی صامت ها و هم آوایی های مصوت ها بروز می یابد .
زندانی پیدا بود از دور
با پرچین هایی ترسیده
با پیچکهایی بی نور، پیچیده.
تو در سیاهی زندان
آوازی زیر لب هات
و حرف هات سایش سکوت روی سایه ی سرد سلول
پیچک ها زرد می شدند
و هوا ابری بود.
به تکرار صامت های « پ » و « س » در حجمی محدود و بر بستری کشیده از مصوت بلند « آ » توجه فرمایید ! این شگرد متن شعر سوم را از نظر صوری هم تا حدی غنی ساخته است .

منتقد : حمیدرضا شکارسری

حمیدرضا شکارسری شاعر و منتقد ادبی متولد 1345 تهران  لیسانس زمین شناسی - شاعر برگزیده و برنده اولین جایزه ادبی قدس - شاعر برگزیده جشنواره شعر فجر در بخش شعر امروز انقلاب سال 1387 - داوری دهها جشنواره و کنگره شعری سراسری و استانی کشور - ارایه دهها ...



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.