کارکرد سکانس‌های کوتاه




عنوان مجموعه اشعار : ریحانه
شاعر : پژواک کاویانی


عنوان شعر اول : -
چون بادِ پاییزی، در کوچه ها رقصان
چون باده سرگردان، در حلقۀ مستان
بر چینِ دامانت، سرها چه بنهاده
از شاهِ هندستان، از خانِ ترکستان

یک سطرِ خط خورده، در دفترِ پروین
یک برگِ افتاده ، از قامتِ آبان
چون موی تو کوتاه، دستم ز دامانت
دستانِ بهمن ماه، دامانِ تابستان
بر پایِ من دریا، در دستِ من ساحل
چون موجِ برگشته ، از خانۀ طوفان
چون قایقی کوچک، در انتظارِ نوح
چون خطِ افتاده ، در طالعِ کنعان
یک معبدِ آرام، در ساحلِ شرقی
یک خوابِ آسوده، با دخترِ باران



عنوان شعر دوم : -
-

عنوان شعر سوم : -
-
نقد این شعر از : مهدی بهار
غزل امروز ایران ، غزلی ست روایی با آن‌ های کوتاهی که در عین استقلال ، از یک روند کلی در داستان تبعیت می کنند و در کنار هم تلاش می کنند با مونتاژ و چیدمان عالی ، فیلمی خوب را در ذهن مخاطب تداعی کنند.
ارتباطی که در لابلای این سکانسها به مخاطب اجازه می دهد با توجه به صحنه های روایت شده قسمتی از داستان را در ذهن خود ساخته و پرداخته کند.
با توجه به این گفته ها میپردازیم به بررسی غزل "ریحانه" از پژواک کاویانی که سابقه ای از نویسندگی خود ذکر نکرده اند.و ما به ناچار و با توجه به کلیّت غزل که نشان از آگاهی و آشنایی نویسنده از غزل دارد آنرا مورد بررسی قرار می دهیم.

این غزل از نظر فرمی وزن روانی دارد.اما از نظر زبانی نوعی کهنگی در آن دیده می شود که به دو دلیل عمده این کهنگی در غزل اتفاق افتاده است.
نخست اینکه در جاهایی بخاطر تنگنای وزن بعضی از ارکان جمله حذف یا به اشتباه جابجا شده اند.مانند:

چون موی تو کوتاه، دستم ز دامانت
دستان بهمن ماه، دامان تابستان

حذف حرف اضافه ی "از" که می شد این مصرع را بدین گونه نوشت:

دستان بهمن از دامان تابستان

یا در بیتی دیگر:

بر چینِ دامانت، سرها چه بنهاده
از شاهِ هندستان، از خانِ ترکستان

سرها چه بنهاده که در اصل
چه سرها نهاده اند بایست میبود.
یا در مصرع دوم همین بیت که "از" دوم که به جای "تا" استفاده شده:
از شاه هندستان تا خان ترکستان

حال آنکه استفاده از هندستان به جای هندوستان نیز خود قابل بحث است.

دودیگر استفاده از ترکیباب قدیمی و مستعمل گذشته ، (مانند همین بیت بالا) که بارها و بارها در اشعار قدما مورد استفاده قرار گرفته است.
باز تاکید میکنم که شاعر این سطور شاعری ست که ادب امروز را میشناسد و ویژگی های یک شاعر مولف را دارد. نگاهی به بیت آخر و ترکیبات موجود در آن شاهدی ست بر این گفته.
نکته دیگری که از نظر فرمی قابل بحث و بررسی ست ارتباط یک به یک تصاویر باهم و آغاز و انجام آنهاست.همانگونه که در ابتدای سخن گفته شد، این تصاویر و سکانس های کوتاه در کنار هم با وجود استقلال بایست از روند کلی داستان تبعیت کنند و ارتباط عمودی روایت منتج به پیام کلی غزل شود.
که این ارتباط عمودی نیازمند چیدمانی دقیق دارد.و بعد از این چیدمان دقیق باید این تصاویر به تصویری مشخص که حاصل کلیت غزل است برسد.
نمیتوان مخاطب را در انبوه تصاویر کوچک و اغلب معمولی رها کرد و گفت که با پایان باز نتیجه گیری را بخود مخاطب میسپارم.این باعث سردرگمی شعر و مخاطب آن می شود.
نگاهی به انتهای غزل می اندازیم:


یک معبدِ آرام، در ساحلِ شرقی
یک خوابِ آسوده، با دخترِ باران

یک بیت توضیحی مصور واقع‌گرای زیبا بدون هیچ تکنیک و صنعت ادبی که صمیمیت و نوگرایی آن بیشتر بخاطر زبان و نوع کارکرد آن به چشم می آید.
حال نگاهی می اندازیم به بیت قبل از آن:

چون قایقی کوچک، در انتظارِ نوح
چون خطِ افتاده ، در طالعِ کنعان

تلمیحی بسیار کمرنگ به قصه ی نوح و کنعان که شاعر نتوانسته کارکردی جدید از قصه های آن بکشد.و همین تصاویر نیز قطعات گمشده ای در خود دارند که تصویر را گنگ کرده اند.
در حالیکه با استفاده از آرایه های ادبی می شد تصویر را گویاتر ،نوین تر و محکمتر ساخته و پرداخته کرد‌.
با اینهمه با وجود ذوقی که آقای کاویانی دارند امیدوارم دقت و تعمق بیشتر سوده های بیستر و بهتری از ایشان بخوانیم.

منتقد : مهدی بهار

متولد هفتم تیرماه۱۳۵۹ شاعر،ترانه سرا ، منتقد ، ویراستار و خواننده شروع فعالیت ادبی از سال ۱۳۷۷ کارشناس ادبیات



دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.