از ظرفیت شعر نو نیمای کوتاه باید بهره برد




عنوان مجموعه اشعار : جنگ
شاعر : سید عارف مرتضوی


عنوان شعر اول : جنگ زده
چه کسی میداند
علت جنگیدن
بین لشکرها را؟
راز پرواز کبوترها را؟
چه کسی میداند
آخرین سرو که پاییز افتاد
‏_و دل انگیز افتاد‏_‏
متعلق به کدامین جنگ است؟
چه کسی میداند؟
چه کسی میداند؟

عنوان شعر دوم :


عنوان شعر سوم :
نقد این شعر از : ضیاءالدین خالقی
بسیاری از ما و حتی همه‌ی ما در بعضی از مواقع که شعری می‌گوییم و یا شعری را از پیچپده کسی می‌خوانیم؛ نکات معمولی در آن اثر را در ذهن خود بزرگ و می‌کنیم و فکر می‌کنیم که از کشف و کرامات آن اثر است که چنین است و چنان است. در واقع، تفکیک این دو از هم برای بعضی‌ها سخت است. مثلا وقتی خود شاعر یا کسی در شعری در سطری می‌خواند: «راز پرواز کبوترها را؟» یا: «آخرین سرو که پاییز افتاد»، فکر سیر می‌کند در «راز کبوترها» و «آخرین سروی که در پاییز افتاد»؛ یعنی سیری در آخرین بلندا و فرازمندی و... در صورتی که شاعر یا خودش در شعر پیش رو، به جز اشاره‌ای خشک و کلی، دو چیز را صرفا اعلام و بیان کرده است؛ مثلا می‌توانست بگویید: «اولین لاله‌ی جهان» یا «بادی که رفت» و هزار جمله‌ای که به پیش و به بعد از خودش متصل نیست، یا اگر هست، یک اتصال ذهنی و یا کلی است؛ مثل اثری که دوست ما آقای سیدعارف مرتضوی 19 ساله از کهکیلویه و بویراحمد با عنوان «جنگ‌زده» برای ما فرستاده است؛ اثری که این‌گونه شروع می‌شود:
«چه کسی می‌داند
علت جنگیدن
بین لشکرها را؟»
آیا این سه سطر می‌تواند بیشتر از سطرهای معمولی و عادی ما در گفتار باشد؟
بعد سطرهای از این دست می‌آید:
«رازِ پروازِ کبوترها را؟
چه کسی می‌داند
آخرین‌سرو که پاییز افتاد
‏_و دل‌انگیز افتاد‏_‏
متعلق به کدامین جنگ است؟»
تا ظاهرا از فضای زبان گفتاری بیرون بیاید و بعد کلمه‌ی «راز» را به میان می‌آورد و «کبوتر و پروازش را» که پشتوانه‌های معنایی و خیالی و رویایی و داستانی و حتی اسطوره‌ای هم دارد و حرف از «آخرین‌سرو» که آن نیز مثل «کبوتر» سمبل خیلی چیزهاست و گوینده از آخرین بازمانده‌ی سرو می‌گوید و... ولی فقط می‌گوید و هیچ زحمتی در ایجاد خیال و عاطفه و دیگر عناصر شعری نمی‌کشد. و با در پایان خودش را با تکرار جمله‌ی «چه کسی می‌داند؟» که از جمله سطرهای شعاری و انقلابی دهه‌های 50 و 60 در حال منسوخ‌شدن است، به پایان‌بندی‌ اثرش می‌اندیشد.
در واقع آقای سیدعارف مرتضوی با این سن کم، سراینده‌ی زیرکی است که توانسته با سطرها و کلمات نقش بازی کند؛ اما او عمدی این کار را نکرده و قصد فریب کسی را نداشته است؛ او ناخوداگاه زیرک است، اما باید متوجه این امر شود؛ چون این زیرکی در این اثر و در این مقطع سنی به دردش نخواهد خورد؛ اما نشان از احاطه‌ی ناخوداگاهی دارد که بعدها به دردش خواهد خورد؛ زمانی که به شعر خواهد رسید، نه در این زمان که در حال شعار دادن است و هنوز خوب نمی‌داند که کلمه‌ی «متعلق» بیشتر از سطرهای دیگر، اثر او را دچار نثرزدگی روزنامه‌ای می‌کند:
«متعلق به کدامین جنگ است؟»
یا وقتی از «افتادن سروی» می‌گوید و نظر به شهیدی دارد، دیگر «دل‌انگیز افتادن» به‌نوعی بی‌معناست؛ یعنی با بیانش، افتادن شهید را ناخواسته سبک جلوه می‌دهد؛ در صورتی که قصد گوینده طبعا بلند نشان‌دادن آن بوده است.
نکنه ی مثبت اثر ارسالی آقای سیدعارف مرتضوی در این است که او وزن نیمایی را می‌شناسد و اتفاقا به کاربرد قافیه در این نوع شعر هم واقف است و بر آن اِشراف دارد:
راز پرواز، لشکرها و کبوترها، پاییز و دل انگیز، اینها قافیه هایی بودند در یک اثر کوتاه که نه چندان زیاد بودند و نه چندان کم.
حال با سه نمونه‌ی شسته و رفته و جاافتاده و موفق از شعر نیمایی کوتاه، این سخن را به پایان می‌بریم و برای آقای سیدعارف مرتضوی آرزوی موفقیت می‌کنیم و به او می‌گوییم که ارتباطش را با پایگاه نقد شعر حفظ کند و علاوه بر مطالعه‌ی آثار خوب ادبی، نقدهای منتشرشده در پایگاه را با دقت مطالعه کند.
سه شعر کوتاه نیمایی از منصور اوجی:
آسمان سیاه
پرده‌ای به روی ماه
این همه کلاغ از کجا رسیده‌اند؟
بر سپیده
آه!
****
بی‌خود از سفر مگوی
شاخه‌ای کنار پنجره است
با شکوفه‌هاش
باش!
****
در زیر این بلند
ما شرقیان هماره سرودی سروده‌ایم
با تیغ بر گلوگاه
در نوبت پگاه:

ـ بر سبزه‌های خاک
پروانه‌ایم ما
با طول عمر خویش
کوتاه مثل آه! ـ

منتقد : ضیاءالدین خالقی

ضیاءالدین خالقی، شاعر، نویسنده، منتقد ادبی، متولد مهرماه 1342 لنگرود. تا 3سالگی باخانواده در قم ساکن بودیم، از سال 46 تا 56 ساکن تهران شدیم، سپس ساکن لنگرود. بعد از اتمام دبیرستان و سربازی، دوبار در دانشگاه قبول شدم و هر دوبار تحصیل را نیمه‌کاره رها ...



دیدگاه ها - ۴
ضیاءالدین خالقی » چهارشنبه 22 مرداد 1399
منتقد شعر
سلام.
سید عارف مرتضوی » جمعه 24 مرداد 1399
علیکم سلام!
ضیاءالدین خالقی » سه شنبه 24 تیر 1399
منتقد شعر
در ارسال آثارت عجله نکن اما آن دسته از آثارت که از دقت بالایی برخوردار شده اند برای پایگاه نقد بفرست.
سید عارف مرتضوی » یکشنبه 22 تیر 1399
بسیار بسیار از شما سپاس قطعا و حتما لحاظ خواهند شد

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.