شعر تک‌معنایی یا چندمعنایی




عنوان مجموعه اشعار : ۷ شهریور ۱۳۹۶
شاعر : نرگس افری


عنوان شعر اول : از نو
انگار لازم است که از نو شروع کنم
یا اینکه بهتر است که از تو شروع کنم

شاید قشنگ باشد اگر بوسه‌هات را
بشمارم و به جای یک از دو شروع کنم

***

از دو شروع می‌کنم و کم می‌آورم
هر لحظه در فراق تو ماتم می‌آورم

از چشم‌های خسته‌ات انگور می‌چِشم
عین الیقین به سیب تو آدم می‌آورم

***

باید به رنج‌های تو پایان بیاورم
فرصت بده به زخم تو درمان بیاورم

در گوش‌های من غزل عاشقی بخوان
آن‌سان مرا ببوس که ایمان بیاورم


©نرگس افری
۳۰ تیرماه ۱۳۹۶

عنوان شعر دوم : ضرب‌المثل
می‌خواستم برای تو شعر و غزل شوم
می‌خواستم که زنده بمانم، ازل شوم

می‌خواستم تمام تنت را ببوسم و
یکبار هم به طعم لبانت عسل شوم

می‌خواستم که عشق تو را ماندنی کنم
در بین خاطرات تو ضرب المثل شوم

من آمدم که عشق بریزم به پای تو
حاشا که اینچنین به عذابت بدل شوم

می‌خواهمت هنوز که آغوش من شوی
تا سر به سینه‌ات بگذارم بغل شوم

یکبار تا سحر شب من را ترانه کن
تا من برای سوز سه‌تارت غزل شوم



©نرگس افری
۹ مرداد ۱۳۹۶
۲:۱۵ بامداد

عنوان شعر سوم : قدغن!
در مشامت اثرِ عطرِ تنِ من قدغن!
بردنِ نامِ تو بینِ نفَسِ من قدغن!

زُل به چشمانِ غزلخوانِ خمارت ممنوع!
بر تنِ خسته‌ی من روح دمیدن قدغن!

حقِّ لمسِ تنِ من با لبِ داغت تحریم!
از بناگوشِ تو هم بوسه گرفتن قدغن!

فکر کردن به تو و خواستنت نامشروع!
عاشقِ من شدن و شوقِ رسیدن قدغن!

صحنه‌ی تنگ در آغوش کشیدن سانسور!
لحظه‌ی وصل شدن کام گرفتن قدغن!

تنِ عطشانِ من از جاریِ جانت تبعید!
خونِ من از شریانِ تو جهیدن قدغن!

عشق ممنوع؟! نفس حبس؟! بغل غیرِ مجاز؟!
هرچه غیر از خبرِ وصل تو و من قدغن!


©نرگس افری
۹ مرداد ۱۳۹۶
۲۳:۵۰ شامگاه
نقد این شعر از : فریبا یوسفی
سه شعر از خانم نرگس افری و هرسه با محتوا و مضمون غزل، نشانه‌هایی از برجستگی عنصر عاطفه در شعر ایشان دارد. معمولا آثاری که به واسطۀ انگیزش‌های عاطفی و انسانی در زمینه‌های گوناگونی همچون عشق، وصل، حرمان، رنج و اندوه و ... خلق می‌شوند، چنانچه بهره‌مند از به‌روزترین ابزار هنری باشند، می‌توانند از مرزها و محدوده‌های زمان و مکان فراتر رفته و ماندگار شوند. بهره‌گیری از ابزارهای هنری در شعر، به شرط رعایت اصول و مبانی اساسی و بنیادین شعر، می‌تواند شامل خلاقیت‌ها و نوآوری‌هایی در زمینه‌های زبان و ظرفیت‌های گوناگون آن، موسیقی و ظرفیت‌های ویژۀ آن، ساختار و فرم شعر و امکانات بهره‌مندی خلاقانه از آن و ... باشد. حتی در بیان اندیشه و عواطف نیز می‌توان با شیوه‌هایی خلاقانه، اثری متفاوت، تاثیرگذار و ماندگار آفرید. همچنان که نمونه‌هایی از این طرزهای خلاق را در شعر کهن و شعر معاصر دیده‌ایم. مثلا شیوۀ «واسوخت» که منشعب از «مکتب وقوع» در حوالی قرن دهم است، اعراض از معشوق و روی‌گردانی از اوست و بیان خستگی یا دلزدگی از محبوب جفاکار. به هرحال آنچه مورد توجه است نوآوری و تازگی بیان است که عموما با استفادۀ خلاقانه از ابزارهای هنری و کارآمد صورت می‌گیرد. این آفرینش و تازگی، هنگامی اتفاق می‌افتد که اصول ثابت و بنیادین شعر بی‌خدشه و بی‌خلل باشند، آن‌گاه می‌توان بر آن پایه‌های سالم و استوار، تازگی‌ها و نوآوری‌هایی بنا کرد.
شعرهای خانم افری همچنان که اشاره شد نشان‌هایی از غلبۀ عنصر عاطفه دارد و به نظر می‌رسد توجه بیشتر به این مولفه، ذهن شاعر را از توجه به مولفه‌های دیگر شعر، بخصوص زبان شعر، دور کرده است. زبان شعر از جمله عناصری است که کمترین خلل در آن به سرعت به چشم می‌آید و می‌تواند توجه مخاطب را، به جای تمرکز و دریافت معانی و مفاهیم شعر، به سوی خدشه‌های موجود سوق دهد. از سه شعر درج شده در این صفحه، مصرع‌ها یا بیت‌های زیر نیازمند توجه بیشتر از جنبۀ زبانی هستند و شاعر در تالیف جملات، لازم است تغییراتی دهد تا سلامت نحوی، استحکام شعر را تامین کند:
هر لحظه در فراق تو ماتم می‌آورم
در این مصرع، فعل جمله؛ «ماتم می‌آورم» درست به کار نرفته است. همچنین در مصرع بعدی نیز، جمله دچار مشکل نحوی و تعقید زبانی است:
عین الیقین به سیب تو آدم می‌آورم
همین وضعیت برای این دو مصرع در این بیت نیز وجود دارد:
باید به رنج‌های تو پایان بیاورم
فرصت بده به زخم تو درمان بیاورم
«به رنج‌های تو پایان بیاورم» از نظر دستوری صحیح نیست؛ این جمله لازم است اصلاح شود. همچنین «به زخم تو درمان بیاورم» نیز از نظر دستوری درست نیست. در هر دو جمله حرف «به» درست به کار نرفته است.
بیت زیر نیز از منظر کلمه‌گزینی نیازمند دقت و وسواس بیشتری است:
می‌خواستم برای تو شعر و غزل شوم
می‌خواستم که زنده بمانم، ازل شوم
هر دو کلمۀ «شعر» و «غزل»، تقریبا متضمن یک معنا هستند و آمدن این دو کلمه در کنار هم، از قوت زبانی اثر می‌کاهد. بی‌تردید یکی از این دو زاید است و حذف آن به نفع سلامت زبان شعر خواهد بود. همچنین در مصرع دوم بیتی که آمد، «ازل شوم» دربردارندۀ معنای منظور شاعر نیست. ازل، در مقابل ابد، اشاره به زمان ناپیدای آغاز دارد و نیز معمولا همراه با فعل کمکیِ «شدن» به کار نمی‌رود، بخصوص با این پیش‌زمینۀ معنایی: «می‌خواستم که زنده بمانم».
به این مصرع‌ها هم لازم است از جنبۀ زبانی توجه دقیق‌تری شود:
یکبار هم به طعم لبانت عسل شوم
می‌خواهمت هنوز که آغوش من شوی
یکبار تا سحر شب من را ترانه کن
و نیز در این مصرع:
زُل به چشمانِ غزلخوانِ خمارت ممنوع!
صحیح آن است که واژۀ «زل» با فعل کمکی همراه باشد: «زل زدن».
در شعر اول نیز، تلفظ صحیح «شروع کنم» در دو بیت اول نیازمند دقت است. در جایگاه ردیف، حرف «ع» در کلمۀ «شروع»، در وزن نمی‌گنجد و به لفظ نمی‌آید اما در بیت سوم؛ «از دو شروع می‌کنم و... » تلفظ کامل است و در بیت اول و دوم نیز باید کلمه به همین شکل کامل ادا شود.
این دست دقت‌ها در زبان و دیگر جزییات شعر می‌تواند به سلامت و آراستگی شعر بیانجامد و چنانچه شعری دچار برخی اختلال‌ها در زبان باشد، مفاهیم و ذهنیت‌های شاعر به درستی در شعر منعکس نخواهد شد و شعر در انتقال پیام، به شیوایی و رسایی عمل نخواهد کرد.
همچنانکه بهره‌گیری از زبان سالم در شعر، شرط لازم و اساسی است، به کارگرفتن تصاویر نیز از ویژگی‌های بنیادین شعر است. نیما یوشیج وقتی به کمکِ شعرِ کم‌جانِ روزگار خود آمد، از جمله آموزه‌هایش این بود که شاعر بهتر است به جای گزارشگری، از توصیف استفاده کند. شعری که در آن صور خیال نقش اساسی داشته باشد، می‌تواند انتقال دهندۀ پیام و احوال، به شیوه‌ای هنرمندانه و اثرگذار باشد. شعرهای خانم افری از امکانات گستردۀ صور خیال، بهرۀ چندانی ندارد و این امکانات می‌تواند در شعرهای ایشان گسترشی در زمینه‌های چندمعنایی شدن نیز ایجاد کند. چندمعنایی شدن شعر غالبا در اشعاری که در آن جنبه‌های عاطفی قوت بیشتری دارند، به تاویل‌پذیری اثر و درنتیجه، هنری شدن آن کمک خواهد کرد.
برای این شاعر ارجمند آرزوی توفیق بیشتر دارم.

منتقد : فریبا یوسفی

 شاعر، نویسنده، منتقد ادبی تولد: 22مهرماه 1349، تهران تحصیلات: فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران آثار و فعالیت‌ها: ـ مجموعه شعر "حالا تو"، نشر تکا، 1387(برگزیده جایزه ادبی پروین اعتصامی( ـ "تا روح تنهای تن‌ها"، مجموعه ...



دیدگاه ها - ۲
مجتبی سلیمانی » 8 روز پیش
درود. ممنونم از خانم افرا به خاطر اشتراک گذاری اشعار و سپاس از خانم یوسفی به دلیل نقد و آموزشی که دادند.
نرگس افری » 12 روز پیش
سرکار خانم یوسفی از راهنمایی‌ها و نکاتی که فرمودید بسیار سپاسگزارم

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.