انتخاب در شعر ـ 17 ـ بررسی اهمیت انتخاب در شعری از شمس لنگرودی / لیلا کردبچه



وقت آمدنت می‌بینی که چقدر مهربان است

راه

دو سطر اول می‌گوید که با شعری عاشقانه مواجهیم، اما تمرکز شاعر بر چند واژۀ خاص در همین دو سطر، نشان می‌دهد که تمرکز این شعر عاشقانه، برخلاف اغلب عاشقانه‌های مألوف، بر «تو» نیست!

شروع سطر اول به‌صورت «وقتِ آمدنت» این پیش‌فرض را در ذهن ایجاد می‌کند که پس «وقتِ رفتن»ی هم در کار است، و این پیش‌بینی را قوت می‌بخشد که ساختار این شعر بر تقابل و مقایسۀ طرفین متضاد شکل گرفته‌باشد. از سویی دیگر، نشاندنِ واژۀ «راه» به‌طور مجزا در سطر دوم، تأکیدِ شاعر بر اهمیت این واژه را در ساختار شعر نشان می‌دهد. پس مضمون‌پردازیِ این شعر می‌تواند بر تقابلِ «راه، هنگام آمدن تو» و «راه، هنگام رفتن تو» استوار باشد.

 

در بازگشتت ببین

چگونه برمی‌گردد

سطر بعد، پیش‌بینی‌های ایجادشده در دو سطر نخست را تأیید می‌کند: بله! هم «بازگشت» در کار است و هم بحث بر سرِ همان «راه» است. اما چرا شاعر برای «تو» از «بازگشتن»، و برای «راه» از «برگشتن» استفاده کرده‌است؟ پیداست که نه‌تنها «برگشتن» همان «بازگشتن» نیست، بلکه در «برگشتن»، معانیِ دیگری نیز نهفته‌است که چه‌بسا در بزنگاهی بتوانند انتخاب‌های منفیِ پنهانِ شاعر را فعال کنند. پس ابعادِ معنایی این فعل را مدنظر قرار می‌دهیم:

در بازگشتت راه برمی‌گردد = هنگام بازگشت تو، راه هم مانند تو برمی‌گردد و می‌رود.

در بازگشتت راه برمی‌گردد = هنگام بازگشت تو، راه برخلاف تو، از رفتن منصرف می‌شود.

در بازگشتت راه برمی‌گردد = هنگام بازگشت تو، راه در عین‌حال که از رفتن منصرف شده، به دوربرگردان که می‌رسد، دور می‌زند و به‌سمت من بازمی‌گردد.

در بازگشتت راه برمی‌گردد = هنگام بازگشت تو، جاده پرخاش‌گری می‌کند.

در بازگشتت راه برمی‌گردد = هنگام بازگشت تو، راه برعکس می‌شود. اما از چه‌جهت؟

 

     الف. راهِ «آمدن» تبدیل به راهِ «برگشت» می‌شود.

     ب. رفتارِ «مهربانانهِ» راهِ آمدن تبدیل به رفتارِ «نامهربان» راهِ برگشت می‌شود.

     ج. واژۀ «راه» برعکس، و تبدیل به کلمۀ «هار» می‌شود.

 

هار

می‌شود

 

بله! واژۀ «راه» در هنگام برگشتن تو، برعکس می‌شود، «هار» می‌شود، «راهِ آمدن» تبدیل به «راهِ برگشت» می‌شود، رفتارِ «مهربانانه»اش تبدیل به «خشونت و نامهربانی» می‌شود، پرخاش‌گری می‌کند، از آمدن به‌سمت من منصرف می‌شود، و برمی‌گردد و می‌رود و دور می‌شود! یعنی شاعر چندین گزینۀ احتمالی را با هم پوشش می‌دهد.

می‌بینی که چقدر مهربان است

راه

 

در بازگشتت ببین

چگونه برمی‌گردد و

هار

می‌شود.

 

 

 


نویسنده : لیلا کردبچه

ارسال کننده مقاله : لیلا کردبچه
دیدگاه ها - ۰

برای ارسال نظر وارد پایگاه شوید.